Vijver winterklaar maken: het herfstplan in zes stappen

In het kort: je vijver winterklaar maken

De herfst beslist hoe je vijver de winter doorkomt en hoe snel hij in het voorjaar weer op gang komt. Niet de kalender bepaalt wat je doet, maar de watertemperatuur. Meet die in de ochtend, ongeveer 30 cm onder het wateroppervlak, en niet de luchttemperatuur.

1. Vanaf medio september: span het bladnet, voordat de eerste bladeren vallen.
2. Onder 15 graden: schakel over op wheatgerm, in het Nederlands tarwekiemvoer.
3. September en oktober: zuig het slib van de bodem.
4. Onder 12 graden: snoei afgestorven plantendelen boven de waterlijn af.
5. Onder 10 graden: loop filter en techniek na en haal vorstgevoelige delen leeg.
6. Onder 8 graden: stop met voeren en zet de ijsvrijhouder klaar.

Wanneer begin je met de herfstklus?

Begin voordat het nodig lijkt. Het net moet liggen voordat de eerste bladeren vallen, want blad dat eenmaal op de bodem ligt haal je er veel moeilijker uit dan blad dat je opvangt. In Nederland en Belgie is medio september het juiste moment voor het net. De rest volgt de temperatuur en loopt meestal door tot half november.

De grootste fout die wij zien is te lang doorgaan met zomerroutine. Water koelt sneller af dan mensen denken, en de spijsvertering van koi loopt al terug voordat het echt koud voelt.

Bladeren buiten houden

Bladeren die in je vijver vallen, zinken naar de bodem en vormen slib. Dat slib verbruikt bij verrotting zuurstof en produceert waterstofsulfide, het bekende rotte-eierengas, dat giftig is voor vissen. In de praktijk is bladval de grootste bedreiging voor de vijvergezondheid in de herfst.

Hoe span je een net over de vijver? Leg het net niet plat op het water maar iets bol, met pinnen of een frame, zodat er ruimte tussen net en wateroppervlak blijft. Een net dat op het water ligt zakt onder het gewicht van nat blad door, en dan valt het blad er alsnog in. Haal opgehoopt blad er wekelijks af. Kies fijne mazen, want een grof net laat kleine bladeren en dennennaalden gewoon door. Een fijnmazig net dat strak en bol staat, weert ook reigers.

Wat je hiervoor nodig hebt: vijvernetten en afdeknetten en een schepnet om drijvend blad eraf te halen.

Slib van de bodem halen

Verwijder voor de winter het grootste deel van het slib. Wat blijft liggen, ligt er vijf maanden en verteert in die tijd zonder zuurstof, met giftige gassen als gevolg. Schrob de bodem alleen niet kaal: een dunne laag met bacteriecultuur mag blijven, want die draagt de biologie van je vijver.

Wat je hiervoor nodig hebt: een vijverstofzuiger en vijverbacterien die ook bij lage temperaturen actief blijven.

Overschakelen op wintervoer

Zodra de watertemperatuur onder 15 graden daalt, schakel je over op licht verteerbaar wheatgerm-voer, in het Nederlands tarwekiemvoer. Bij lagere temperaturen vertraagt de spijsvertering van koi sterk. Hoog-eiwit groeivoer wordt dan niet meer volledig opgenomen, blijft in de darm achter en vervuilt het water. Onder 8 graden stop je volledig met voeren; je koi leven dan van hun vetreserves tot het voorjaar.

Weet je niet hoeveel je bij jouw temperatuur nog mag geven, gebruik dan onze voercalculator. Die geeft de dagportie in grammen en het voertype dat bij die temperatuur hoort.

Wat je hiervoor nodig hebt: wheatgerm en seizoensvoer.

Filter, pomp en techniek

Moet de vijverpomp in de winter aan of uit? Bij een koivijver laat je de pomp meestal doordraaien, maar op een lagere stand en hoger in de vijver gehangen. De reden is natuurkundig: water is het zwaarst bij ongeveer 4 graden, dus onderin staat de warmste laag. Wie op volle kracht door de bodem blijft pompen, mengt die laag weg en koelt zijn vissen af.

Spoel de mechanische filtermedia een laatste keer grondig uit, controleer of de UV-C lamp nog brandt en bestel op tijd een vervanglamp voor het voorjaar. Staat je filter boven het waterniveau, laat hem dan leeglopen en berg hem vorstvrij op, want een bevroren filterhuis kan scheuren.

Wat je hiervoor nodig hebt: vijverpompen en vijverfilters en UV-C.

Vorst en ijs

Hoe houd ik mijn vijver vorstvrij? Met een ijsvrijhouder, en het doel daarvan wordt vaak verkeerd begrepen. Een ijsvrijhouder verwarmt je vijver niet en dat hoeft ook niet. Hij houdt een klein gat open, zodat rottingsgassen kunnen ontsnappen en zuurstof kan binnenkomen. Een vijver die volledig dichtvriest wordt een gesloten vat, en daarin lopen de gasconcentraties op.

Sla nooit een gat in het ijs. De schokgolf plant zich door het water voort en beschadigt het gehoor- en zijlijnorgaan van je vissen. Is de vijver toch dichtgevroren, zet er dan een pan met heet water op tot het ijs wegsmelt.

Wat je hiervoor nodig hebt: ijsvrijhouders en vijververwarming en eventueel beluchting.

Planten en opruimen

Snoei afgestorven plantendelen boven de waterlijn af, maar laat de wortels en onderwaterdelen intact. Die bieden schuilplaatsen voor vissen en voor kleine organismen gedurende de winter. Haal drijvende bladresten en afgestorven plantmateriaal van het wateroppervlak, want alles wat blijft liggen verteert straks onder het ijs.

Sluit af met een controle van je waterwaardes, zodat je zeker weet dat de vijver schoon de winter in gaat.

Wat je hiervoor nodig hebt: watertests en onderhoud.

En daarna: van herfstklaar naar winterklaar

Als het net ligt, het slib eruit is, het voer is omgeschakeld of gestopt en de techniek is nagelopen, is je vijver herfstklaar. Wat er daarna nog komt is de vorstperiode zelf. Alles wat je daarvoor nodig hebt staat bij vijver winterklaar maken, en het volledige herfstassortiment vind je bij vijver herfstklaar maken.