Bodemdrain aansluiten op filter en pomp: gravity of pompgevoerd

Een bodemdrain sluit je aan op 110 mm PVC dat onder de vijverbodem door naar je filter loopt. Of daar een pomp tussen moet, hangt af van de hoogte waarop je filter staat: ligt de filtervloer gelijk met de vijverbodem, dan stroomt het water er vanzelf heen en zet je de pomp erachter (gravity). Kan dat niet, dan zuigt de pomp het water naar een hoger geplaatst filter (pompgevoerd). Elke drain krijgt een eigen leiding en een eigen afsluitkraan, anders moet je de vijver leeghalen voor onderhoud aan een enkele aansluiting. Hieronder staat per onderdeel hoe je die aansluiting maakt: welke diameter, welke pompcapaciteit, waar de retouren komen en hoe je de flow tussen meerdere drains in balans brengt.

Gaat het je om het graven en monteren van de drain zelf, dan staat dat in bodemafvoer aanleggen, de basis van een schone vijver. Zit je nog in de vroege planfase, lees dan onze complete gids voor het bouwen van een koivijver. Dit artikel gaat over wat er na de drain komt.

Waar sluit een bodemdrain op aan?

Een bodemdrain zit in het diepste deel van je vijver en voert water met opgelost vuil af naar je filtersysteem: visuitwerpselen, voedselresten en bladresten die naar de bodem zakken. Blijft dat materiaal liggen, dan breekt het af tot ammoniak en nitriet, en die zijn giftig voor koi.

De aansluiting bestaat uit drie stukken. Eerst de doorvoer door folie of beton, dan de 110 mm leiding onder de grond, dan de aansluiting op de filterkamer of de pompput. De doorvoer is het punt waar het in de praktijk misgaat, want het gat dat je boort is groter dan je leidingmaat; hoeveel groter staat in onze uitleg over doorvoeren en gatmaten.

In onze ervaring is een goed aangesloten bodemdrain het verschil tussen een vijver die je wekelijks met een vijverstofzuiger moet nalopen en een vijver die zichzelf grotendeels reinigt. Bij een gravity-opstelling stroomt het vuile water door zwaartekracht richting de vijverfilters, zonder dat een pomp het hoeft aan te zuigen.

Een leiding per drain, geen verzamelleiding

Heeft je vijver meer dan een drain, sluit ze dan niet samen aan op een gedeelde leiding. Twee drains op een T-stuk trekken ongelijk: de drain die het dichtst bij het filter ligt neemt vrijwel alle aanzuiging en de verste doet niets. Leg per drain een eigen 110 mm leiding naar de filterkamer en regel de verdeling met de kranen. Hoeveel drains je vijver nodig heeft en waar ze komen, staat in het aanlegartikel.

De juiste leidingdiameters kiezen

Gebruik 110 mm PVC voor alle bodemafvoerleidingen en skimmeraansluitingen. De stroomsnelheid in de leiding moet boven 0,5 meter per seconde blijven. Daalt de snelheid onder 0,3 m/s, dan bezinkt organisch vuil in de leiding zelf, en dat geeft verstoppingen.

Voor de retourleidingen adviseren we 63 mm flexibel PVC. Die diameter is ruim voldoende voor 10.000 tot 20.000 liter per uur, en flexibel PVC vangt kleine grondverzakkingen op zonder te scheuren.

Gebruik bij elke richtingsverandering twee bochten van 45 graden in plaats van een haakse bocht. Twee schuine bochten geven dezelfde draai met minder stromingsweerstand, je pomp werkt zuiniger en de kans op verstopping daalt. Wil je het drukverlies per bocht en per meter leiding doorrekenen, dan staat die berekening in leidingwerk voor de vijver.

Gravity-systeem of pompgevoerd systeem?

Bij een gravity-systeem staan de filters op dezelfde hoogte als de vijverbodem. Water stroomt door zwaartekracht van de vijver naar het filter en een pomp stuurt het gefilterde water terug. Dit is de zuinigste opzet, want de drain werkt continu zonder dat er pompkracht aan te pas komt.

Het gaat bij een gravity-opstelling om de hoogte: de filtervloer moet op dezelfde hoogte liggen als de vijverbodem. Een verschil van meer dan 10 centimeter verstoort de werking. Is dat niet haalbaar vanwege de indeling van je tuin of terras, dan pompt een pompgevoerd systeem het water naar een hoger geplaatst filter. Het resultaat is vergelijkbaar, maar het energieverbruik ligt hoger.

Pompcapaciteit berekenen

Voor een koivijver adviseren we een turnover van 1,5 keer het vijvervolume per uur, dus het aantal keren dat het totale watervolume per uur door het filter gaat. Voor een vijver van 20.000 liter kies je een vijverpomp die 30.000 liter per uur levert. Die marge compenseert het drukverlies door leidingen, bochten en filters. Met een regelbare filterpomp van 30.000 liter per uur stel je de doorstroming na de aanleg bij op wat je vijver werkelijk vraagt.

Retourleidingen: gefilterd water terug de vijver in

De retourleiding brengt schoon, zuurstofrijk water terug in je vijver. De positie van de uitstroomopeningen bepaalt of dat water ook alle hoeken bereikt. Goed geplaatste retouren zorgen voor circulatie door de hele vijver; slecht geplaatste retouren laten delen stagneren, wat algengroei en zuurstoftekort in de hand werkt.

Plaats de uitstroomopeningen 20 tot 30 centimeter onder het wateroppervlak. Dieper geeft minder menging met het bovenliggende water, ondieper geeft te veel golfslag. Zet de retouren tegenover de drains, zodat het water van retour naar drain stroomt en onderweg vuil meeneemt. Bij een rechthoekige vijver: retouren aan de ene korte zijde en drains aan de andere, of diagonaal tegenover elkaar.

Een patroon dat wij vaak terugzien bij mensen die zelf aanleggen: alle retouren aan dezelfde kant. Het water stuwt dan naar de overkant en stroomt langs dezelfde weg terug. De hoeken krijgen nauwelijks doorstroming en worden broedplaatsen voor algen en bacterien.

Beluchting via de bodemdrain

Moderne bodemdrains hebben een aparte 50 mm aansluiting voor beluchting. Lucht stijgt als kleine belletjes door het drainrooster omhoog, verhoogt het zuurstofgehalte en werkt vuil los van de vijverbodem. Doseer 1 tot 2 liter lucht per minuut per vierkante meter vijverbodem. Bij een vijver van 20 m2 is dat 20 tot 40 liter per minuut. Een luchtpomp van 45 liter per minuut levert die hoeveelheid met wat ruimte over, zodat je later een tweede luchtsteen kunt bijplaatsen. Het zuurstofgehalte in een koivijver moet minimaal 6 mg/l zijn bij 20 graden watertemperatuur.

Kies een drain met beluchtingsaansluiting al tijdens de aanleg. Een luchtleiding leg je namelijk in dezelfde sleuf als de 110 mm afvoer, en achteraf een extra doorvoer door folie of beton maken lukt niet meer. Kijk in onze bodemdrains en skimmers welke uitvoeringen een beluchtingsdeksel hebben.

Afsluitkranen: noodzakelijk voor onderhoud

Elke bodemdrain en elke retourleiding heeft een eigen afsluitkraan nodig. Gebruik een schuifkraan in de bijpassende diameter. Zonder kraan per drain moet je de hele vijver leeghalen om onderhoud te plegen aan een enkele aansluiting. Met kranen sluit je een drain af terwijl de rest doorwerkt.

Monteer de kranen op een bereikbare plek, bij voorkeur in een leidingschacht naast de vijver. Ze zijn ook het gereedschap om de flow per drain in balans te brengen. Liggen twee drains op ongelijke afstand van het filter, draai dan de kraan op de kortste leidingweg iets verder dicht, zodat de verste drain voldoende aanzuiging krijgt.

Vijf fouten die je kunt voorkomen

• Meerdere drains op een gedeelde leiding zetten - de dichtstbijzijnde drain neemt de aanzuiging en de verste doet niets. Leg een eigen leiding per drain.
• Haakse bochten gebruiken - geeft meer weerstand en bevordert verstopping. Gebruik altijd twee bochten van 45 graden.
• Geen afsluitkranen plaatsen - lijkt goedkoper bij aanleg, maar kost je later veel meer tijd bij elk onderhoud.
• Leidingen te hoog boven de vijvervloer - uitstekende buizen blokkeren de betonstorting of de folie-afwerking en kunnen koi verwonden. Houd alles zo laag mogelijk.
• Alles stijf verlijmen zonder flexibele koppeling - PVC beweegt mee met temperatuurverschillen en grondverzakkingen. Zet op strategische plekken een flexibele koppeling of een rubber verbinding om scheuren te voorkomen.

Waterkwaliteit bewaken na installatie

Controleer na de installatie de circulatie door een drijvend voorwerp te markeren en te meten hoe lang het erover doet om een rondje door de vijver te maken. Zo zie je of de stroming klopt en of er dode hoeken zijn.

Monitor daarna regelmatig de waterwaarden. De belangrijkste grenswaarden voor een koivijver: pH tussen 7,2 en 7,8, ammoniak onder 0,25 mg/l, nitriet onder 0,2 mg/l, carbonaathardheid minimaal 5 dH en zuurstof boven 6 mg/l bij 20 graden. Een te lage KH kan leiden tot een plotselinge pH-crash, en die is levensgevaarlijk voor koi. Gebruik waterverbeteraars om de KH op peil te houden als je waarden te laag uitkomen.