Vijververwarming & IJsvrijhouders

Vijververwarming en ijsvrijhouders

Waarom een wak openhouden?

Onder een gesloten ijslaag hoopt zich kooldioxide en waterstofsulfide op, twee gassen die giftig zijn voor je vissen. Tegelijkertijd kan er geen vers zuurstof bij het water komen. In de praktijk overleven vissen een strenge winter prima, mits er een opening in het ijs is. Zonder wak stijgen de giftige gasconcentraties binnen dagen tot gevaarlijke niveaus. Elke vijver met vissen erin hoort de hele winter een open plek te houden.

Een wak openhouden en water verwarmen zijn twee verschillende dingen

Hier lopen de meeste keuzes spaak, en de productnamen helpen niet mee. Een drijvende ijsvrijhouder van 15 watt en een warmtepomp van 13 kilowatt staan allebei onder het woord vijververwarming. Ze doen ander werk. De eerste smelt een gat van dertig tot vijftig centimeter in het ijs zodat de gassen weg kunnen. De tweede tilt de temperatuur van de hele vijver op.

Wij hebben ons eigen assortiment daarop nagemeten. Alle 53 actieve artikelen die als vijververwarming, warmtepomp of ijsvrijhouder herkenbaar zijn, met vermogen en vijverinhoud uit de titel plus onze eigen productomschrijving, en met aquariumverwarmers en vatverwarming eruit. Van die 53 noemen er 26 een vijverinhoud. Omgerekend naar watt per 1.000 liter loopt er een scherpe grens door de categorie.

Op de mediaan is dat 6 watt tegen 385 watt per 1.000 liter, een factor 64. Dat verschil is natuurkunde. Water heeft een soortelijke warmte van 4,186 kilojoule per kilogram per kelvin, dus een kilowattuur verwarmt 860 liter met een graad. Een drijvende ijsvrijhouder van 15 watt levert in een etmaal 0,36 kilowattuur. Op 5.000 liter komt dat neer op zes honderdsten van een graad, en dan is er nog geen warmte aan de buitenlucht verloren gegaan. Wat hij doet is een gat openhouden. Daar is hij voor gebouwd, en meer doet hij niet.

De onderste regel in de tabel rust op twee modellen van dezelfde fabrikant, dus dat is een waarneming en nog geen categorieregel. Wij noemen hem omdat Elecro in de eigen producttekst dezelfde vuistregel geeft: reken op ongeveer 1 kilowatt per 1.000 liter voor het op temperatuur houden met een elektrisch element.

IJsvrijhouders

Een ijsvrijhouder is een drijvend apparaat met een verwarmingselement dat een kleine cirkel ijs gesmolten houdt. In ons assortiment lopen de verwarmde modellen van 15 tot 600 watt, en van de dertien modellen waar het vermogen bij staat zitten er zeven tussen 100 en 300 watt. De lichte modellen zijn bedoeld voor een vijver van een paar duizend liter bij lichte tot matige vorst, de zware voor langdurige strenge vorst. De Oase IceFree Thermo houdt volgens de eigen productopgave een wak open tot min twintig graden buitentemperatuur, de Velda van 300 watt tot ongeveer min vijftien.

Het komt vaak voor dat vijvereigenaren hun ijsvrijhouder pas bestellen als het al vriest. Advies van Kees: hang hem erin zodra de eerste nachtvorst wordt voorspeld, meestal ergens in november. Zet hem op een beschutte plek en niet in de sterkste windrichting.

Vijververwarming

Een vijververwarming brengt het water actief naar een ingestelde temperatuur. Dat kan langs drie routes. Een elektrisch verwarmingselement van 1 tot 3 kilowatt hangt achter je vijverpomp, net als een UV-C unit. Een warmtepomp haalt zijn warmte uit de buitenlucht en levert daardoor meer warmte dan hij aan stroom verbruikt. Een warmtewisselaar koppelt de vijver aan de cv-ketel en vraagt een installateur.

Voor koi is de gekozen temperatuur belangrijker dan het vermogen. Tussen ongeveer 4 en 15 graden ligt de lastige zone, want de koi worden actiever terwijl hun afweersysteem pas boven de 15 graden goed werkt. Een stabiele 4 tot 8 graden is voor de winterrust de veiligste keuze. Wil je doorvoeren, ga dan door naar boven de 15 en blijf daar. Meer daarover staat in ons artikel over watertemperatuur en koi per seizoen.

Beluchting als alternatief

Een luchtpomp met luchtstenen kan in milde winters ook een wak openhouden. De opstijgende luchtbellen creeren waterbeweging die het ijs op die plek dun houdt of open breekt. Bij strenge vorst is alleen beluchting echter onvoldoende. De combinatie van een ijsvrijhouder en een luchtpomp biedt de beste bescherming: de ijsvrijhouder houdt het wak open en de beluchting zorgt voor zuurstoftoevoer in het water.

Tips voor de winterperiode

Tip van Kees en Phoebe: sla nooit op het ijs om een wak te maken. De schokgolf plant zich voort door het water en veroorzaakt enorme stress bij je vissen die in winterrust zijn. Giet heet water op het ijs om een opening te maken als noodoplossing. Controleer de werking van je ijsvrijhouder regelmatig, ook tijdens de nacht. Een stroomstoring bij strenge vorst kan je wak in uren laten dichtvriezen. Overweeg een vorstalarmsysteem dat je waarschuwt bij problemen. Houd de waterkwaliteit ook in de winter in de gaten, want ammoniak en nitriet worden bij lage temperaturen langzamer afgebroken. De rest van het winterassortiment staat bij vijver winterklaar.

Veelgestelde vragen over vijververwarming

Hoe kan ik mijn vijver verwarmen?

Met een elektrisch verwarmingselement achter de vijverpomp, met een warmtepomp, of met een warmtewisselaar op de cv-ketel. Op de vermogens die onze warmtepompen zelf opgeven kom je uit op ruwweg 220 tot 467 watt per 1.000 liter, dus een vijver van 10.000 liter vraagt in die klasse tussen de 2 en 5 kilowatt. Een elektrisch element vraagt meer vermogen voor dezelfde vijver, maar is goedkoper in aanschaf.

Hoe kan ik vijverwater opwarmen?

Reken eerst uit hoe lang het gaat duren, want een kilowattuur verwarmt 860 liter met een graad. Een verwarmer van 3 kilowatt die een etmaal draait brengt 10.000 liter in theorie zes graden omhoog, en in de praktijk minder omdat de vijver warmte afgeeft aan de lucht. Belangrijker dan het vermogen is het tempo. Onze huisregel is maximaal 1 tot 2 graden per dag, want te snel opwarmen is een van de meest voorkomende oorzaken van zieke vissen in het voorjaar. Lees vijverwater opwarmen in het voorjaar.

Wat is de ideale temperatuur voor een koivijver?

In het groeiseizoen 15 tot 24 graden. In de winter is 4 tot 8 graden ideaal voor de winterrust, en stop je met voeren zodra het water drie dagen achter elkaar onder de 8 graden blijft. Het risico zit niet in de absolute waarde maar in het tempo: houd stijging en daling onder 2 tot 3 graden per dag.

Kan ik mijn vijver verwarmen met zonnepanelen?

Voor het wak openhouden is dat lastig, want in december en januari is de opbrengst het laagst terwijl de vorst dan juist komt. Een zonneverwarmer werkt wel voor een beperkt watervolume in het voor- en najaar. Wat er precies wel en niet haalbaar is staat in vijvertechniek op zonne-energie.