koi gezondheid

Formaline en Malachietgroen: Veilig Gebruik in de Koivijver

Vijvercentrum - Koi Gezondheid & Verzorging
Formaline en Malachietgroen: Veilig Gebruik in de Koivijver

Je koi schuurt langs de vijverwand, heeft witte stippen op de huid of vertoont een slijmerige glans die er niet hoort te zijn. Formaline en malachietgroen zijn twee middelen die al tientallen jaren worden ingezet tegen huidparasieten als Costia, Chilodonella en witte stip (Ichthyophthirius). Ze werken, maar ze zijn niet zonder risico. Verkeerde dosering of verkeerde timing kan je vissen schaden. In dit artikel lees je hoe je ze correct toepast.

Wat doen deze middelen en waartegen werken ze?

Formaline is een waterige oplossing van 37 tot 40% formaldehyde. Het laat eiwitten stollen en doodt daarmee parasieten op de huid en kieuwen van je koi. Malachietgroen is een synthetische kleurstof die doordringt in de celwanden van parasieten en hun stofwisseling verstoort. Gecombineerd versterken ze elkaars werking en pakken ze een breder spectrum aan parasieten aan.

De combinatie is het meest effectief tegen eencellige huidparasieten:

  • Costia (Ichthyobodo) - grijze, slijmerige huid
  • Chilodonella - blauwe waas op huid en kieuwen
  • Witte stip (Ichthyophthirius multifiliis) - de bekende witte puntjes
  • Trichodina - irritatie en overmatige slijmproductie

Tegen meercellige parasieten zoals ankerworm (Lernaea) werken formaline en malachietgroen niet. Daarvoor heb je andere behandelingen nodig. Weet je niet zeker welke parasiet je hebt? Doe altijd eerst een huiduitstrijkje of laat dit doen door een koispecialist. Behandelen op goed geluk heeft geen zin en belast je vissen onnodig.

Doseringen: hoeveel per 1000 liter?

De dosering hangt af van het product en de concentratie. Controleer altijd het etiket van wat je koopt, want concentraties verschillen per merk.

Malachietgroen 2% oplossing: 12,5 ml per 1000 liter. Herhaal maximaal 3 keer met 7 dagen tussenruimte.

Formaline 30% oplossing: 16 ml per 1000 liter voor een langdurig bad in de vijver. Maximaal 3 behandelingen met 7 dagen ertussen. Bij een kortdurend bad in een apart vat gebruik je tot 150 ml per 1000 liter, maar dan maximaal 30 minuten en alleen onder constant toezicht.

Combinatie formaline en malachietgroen: halveer de dosering van beide middelen. Gebruik dus 6,25 ml malachietgroen 2% en 8 ml formaline 30% per 1000 liter. Meng de middelen eerst in een emmer met vijverwater voordat je ze gelijkmatig over het wateroppervlak verdeelt. De gecombineerde werking blijft behouden, terwijl de belasting voor je vissen lager is.

Er zijn ook kant-en-klare producten met formaline en malachietgroen in de juiste verhouding. Lees altijd de bijsluiter van het specifieke product dat je gebruikt. In onze collectie waterverbeteraars vind je de meestgebruikte middelen.

Watertemperatuur: de fout die we het vaakst zien

Wat we vaak zien bij klanten: ze ontdekken in maart of april parasieten en starten meteen een behandeling, terwijl het water nog maar 6 of 7 graden is. Dat is een gevaarlijke fout.

Formaline werkt pas goed bij minimaal 8 tot 10 graden Celsius. Onder die temperatuur wordt het middel niet alleen minder effectief, het wordt ook gevaarlijker voor je vissen. De stofwisseling van koi ligt bij lage temperaturen op een laag pitje. Ze verwerken het middel dan moeilijker en zijn extra kwetsbaar voor bijwerkingen.

Meet de watertemperatuur dus altijd vlak voor de behandeling, niet op basis van de buitentemperatuur. Het vijverwater kan flink afwijken van de luchttemperatuur. In onze ervaring is het voorjaar, wanneer de temperatuur stabiel boven de 12 graden komt, het beste moment voor een parasietenbehandeling.

Voorbereiding: wat je moet regelen voor je begint

Ken je het exacte volume van je vijver? Dit is de basis voor elke dosering. Reken: lengte x breedte x gemiddelde diepte (in meters) x 1000. Een vijver van 3 x 2 x 1 meter bevat 6.000 liter. Schat je te laag in, dan doseer je te veel en breng je je vissen in gevaar.

Meet ook je waterwaardes voor de behandeling. Ammoniak en nitriet moeten op 0 staan, de pH tussen 7,0 en 8,5 liggen en de KH minimaal 5 dH zijn voor een stabiele pH. Behandel nooit als ammoniak of nitriet meetbaar zijn. Los eerst het waterprobleem op.

Pas ook je filter aan voordat je begint:

  • UV-lamp uitzetten - UV breekt malachietgroen af
  • Ozongenerator uitzetten - ozon reageert met formaline
  • Actieve kool, zeoliet en nitraathars uit het filter - deze absorberen het medicijn

Zorg voor extra beluchting tijdens de behandeling. Formaline onttrekt zuurstof aan het water. Houd een tuinslang of pomp klaar voor een noodwaterwissel. Blijf de eerste 30 tot 60 minuten bij je vijver. Als vissen happen naar lucht of op hun zij komen te liggen, voer dan direct een waterwissel van 30 tot 50% uit.

Veiligheid voor jou als gebruiker

Dit zijn geen onschuldige middelen. Formaline (formaldehyde) is geclassificeerd als kankerverwekkend bij langdurige blootstelling. De dampen irriteren luchtwegen, ogen en neus. Huidcontact kan allergische reacties veroorzaken.

Draag altijd nitril handschoenen (geen latex - formaline dringt door latex heen). Werk buiten of in een goed geventileerde ruimte. Houd je gezicht weg van de emmer tijdens het mengen. Bij huidcontact: spoel direct met veel water, minimaal 15 minuten. Bij oogcontact: direct spoelen en een arts raadplegen.

Controleer je formaline voor gebruik. Als de vloeistof een witte neerslag of melkachtige kleur vertoont, heeft zich paraformaldehyde gevormd. Dit is extreem giftig voor vissen. Gebruik zulke formaline nooit meer en voer het af als chemisch afval. Bewaar formaline op kamertemperatuur, niet in de koelkast of in direct zonlicht.

Combinaties die je nooit mag maken

Formaline en zout tegelijk is levensgevaarlijk voor je koi: dit veroorzaakt ernstige huidverbranding. Wacht minimaal 48 uur na een zoutbad voordat je formaline toepast, of andersom. Hetzelfde geldt voor formaline en kaliumpermanganaat - beide zijn sterke oxidatiemiddelen die je niet combineert.

De combinatie formaline met malachietgroen is wel veilig, mits je beide doseringen halveert. Malachietgroen met zout kan ook, dat is een veilige combinatie bij hardnekkige parasietinfecties.

Resistentie en wanneer je beter een alternatief kiest

In de afgelopen jaren zien we steeds vaker dat parasieten resistent zijn geworden tegen formaline, vooral bij koihouders die regelmatig preventief behandelen. Witte stip heeft bij sommige vijvers drie of meer behandelingen nodig in plaats van een, en Costia reageert bij bepaalde vijvers helemaal niet meer.

Behandel daarom alleen als je een parasiet daadwerkelijk hebt vastgesteld. Nooit "voor de zekerheid". Dat is de snelste weg naar resistentie.

Een goed alternatief is een zoutbad: 3 tot 5 gram per liter, 10 tot 15 minuten in een apart vat. Effectief tegen veel huidparasieten, minder belastend dan formaline. Een UV-C lamp doodt vrij zwemmende parasieten in het water en voorkomt verspreiding. En de beste parasietenbestrijding is preventie: een vijver met stabiele waterkwaliteit, goede biologische filtratie en voldoende watervolume per vis heeft zelden parasietproblemen.

Houd nieuwe koi altijd minimaal 2 tot 4 weken in quarantaine, met eigen filter en beluchting. Dat voorkomt dat je parasieten in je vijver introduceert - en daarmee ook onnodige behandelingen.

Wanneer schakel je een specialist in?

Twijfel niet te lang als je vis al verzwakt is en nauwelijks eet, als eerdere behandelingen niet hebben gewerkt, of als je meerdere vissen met verschillende symptomen hebt. Een koiarts doet microscopisch onderzoek, stelt de juiste diagnose en maakt een behandelplan dat past bij jouw situatie. De kosten wegen niet op tegen het verlies van waardevolle koi door een verkeerde behandeling.

Formaline en malachietgroen zijn krachtige middelen die bij correct gebruik effectief zijn. Ken de doseringen, houd de temperatuurgrenzen aan, bereid je vijver goed voor en behandel alleen als je zeker weet wat je bestrijdt.

Ken jij je vijver al?

Maak gratis je Vijverprofiel en ontvang €2,50 winkeltegoed + persoonlijk advies afgestemd op jouw vijver.

Maak je profiel