Wanneer stop je met voeren in het najaar?

Je stopt helemaal met voeren in het najaar zodra de watertemperatuur drie dagen achter elkaar onder de 5 graden blijft. In de aanloop daarnaartoe bouw je af: onder 15 graden schakel je over op licht verteerbaar Wheatgerm-voer, tussen 8 en 12 graden geef je nog hooguit twee tot drie keer per week een kleine portie, en tussen 5 en 8 graden alleen nog hooguit 0,3 procent zinkend wintervoer als je filter het toelaat. De voeropname van koi volgt de watertemperatuur en dooft geleidelijk uit. Bij 6 graden eet een volwassen karper nog maar ongeveer 0,01 procent van zijn lichaamsgewicht per dag. Daarom is die 0,3 procent een bovengrens en geen streefwaarde: restvoer belast je water. Een betrouwbare thermometer is je belangrijkste hulpmiddel.

Bij welke temperatuur stop je precies met voeren?

Onze huisrichtlijn is 5 graden, gemeten in het water op de diepte waar je vissen hangen. Blijft de watertemperatuur daar drie dagen achter elkaar onder, dan stop je volledig met voeren tot het voorjaar. Tussen 5 en 8 graden voer je al bijna niets meer: hooguit 0,3 procent zinkend wintervoer, en alleen als je filter het toelaat.

Die grenzen komen niet uit de lucht vallen. De FAO beschrijft voor gewone karper drie drempels: boven 18 tot 20 graden eet de vis actief, onder ongeveer 15 tot 16 graden wordt de voeropname steeds minder intensief, en onder ongeveer 8 graden stopt het voeren praktisch. Daarom zakt ons maximum onder 8 graden naar 0,3 procent en geven we dan alleen nog zinkend wintervoer. De volledige stop leggen we op 5 graden, de grens van de winterrust.

Dit is een huisrichtlijn, geen natuurwet. De voeropname dooft geleidelijk uit tussen ongeveer 16 en 5 graden. Er is geen aan- of uitknop. Daarom werken we met een aflopend maximum per temperatuurband in plaats van een enkele streep, en telt de thermometer meer dan de kalender.

Belangrijk is het woord watertemperatuur. Niet de luchttemperatuur, en niet de temperatuur vlak onder het oppervlak. In een vijver van 150 centimeter diep kan het oppervlak 12 graden zijn terwijl de bodem op 7 graden staat. Dat verschil bepaalt of je wel of niet voert. Een digitale thermometer met een sensor aan een kabel werkt hiervoor het prettigst. En kijk naar drie dagen achter elkaar, niet naar een enkele koude nacht.

Hoe bouw je het voeren in het najaar af?

Het afbouwen verloopt in fasen die de watertemperatuur volgen. Hieronder zie je onze leidraad voor de meeste tuinvijvers.

• Boven 18 graden: normaal groeivoer, twee tot drie beurten per dag.
• Tussen 15 en 18 graden: standaardvoer, 0,6 procent van het lichaamsgewicht per dag.
• Vanaf 15 graden: minder geven en overschakelen op licht verteerbaar Wheatgerm-voer.
• Tussen 8 en 12 graden: hooguit twee tot drie keer per week een kleine portie, maximaal 0,5 procent van het lichaamsgewicht per dag.
• Tussen 5 en 8 graden: hooguit 0,3 procent zinkend wintervoer, alleen als je filter het toelaat.
• Onder 5 graden: helemaal stoppen.

Let op dat overschakelen op Wheatgerm-voer, overstappen op zinkend wintervoer en stoppen met voeren drie verschillende stappen zijn. Het eerste doe je rond 15 graden, het tweede bij 8 graden en het derde pas bij 5 graden. Wie meteen van groeivoer naar niets gaat, slaat de tussenfase over waarin je koi zijn reserves nog aanvult.

Twee groepen wijken af. Jonge koi onder ongeveer 250 gram hebben minder vetreserve en een hogere stofwisseling per kilo; zij verdragen een lange voerstop slechter. Bouw bij jonge vis later af en begin in het voorjaar eerder. Een zieke of net behandelde vis eet minder: voer die niet op temperatuur, maar op wat hij daadwerkelijk opneemt.

Waarom is op tijd stoppen zo belangrijk?

Koi zijn koudbloedig. Bij dalende watertemperatuur zakt hun voeropname steil. In een voedingsritme-onderzoek over het bereik van 4 tot 34 graden aten volwassen karpers van 630 tot 850 gram bij 6 graden nog maar 0,01 procent van hun lichaamsgewicht per dag. Jonge karpers van 61 tot 91 gram kwamen op 0,35 procent.

Wat dat betekent is eenvoudig: onder ongeveer 8 graden levert voeren de vis nauwelijks nog iets op. Wat er niet wordt opgegeten, blijft in het water achter en belast je filter juist op het moment dat dat filter door de kou langzamer werkt. Dat is de reden om onder 8 graden terug te gaan naar een kleine portie zinkend wintervoer en onder 5 graden helemaal te stoppen.

Wat wij hier bewust niet beweren: dat voer bij lage temperatuur in de darm gaat rotten en de vis vergiftigt. Die claim gaat al jaren rond in de hobby, maar wij hebben er geen enkele peer-reviewed onderbouwing voor kunnen vinden. Wij noemen alleen wat we kunnen onderbouwen. Twijfel je over de conditie van een vis, raadpleeg dan een gespecialiseerde dierenarts of viskundige.

Welk voer gebruik je in de afbouwperiode?

Gebruik vanaf ongeveer 15 graden een licht verteerbaar voer op tarwekiembasis. Denk aan wintervoer op tarwekiembasis in een zak van 6 kilo. Dit voer bevat minder eiwit (rond 30 procent) en is lichter verteerbaar dan zomervoer met 38 procent eiwit of meer. Die hele afbouwfase vind je terug in ons licht verteerbaar najaarsvoer voor koi, drijvend en zinkend.

Door het lagere eiwitgehalte belast je de trager wordende spijsvertering minder. Stap geleidelijk over zodat je vissen kunnen wennen, en koop een hoeveelheid die je in een seizoen opmaakt zodat het voer vers blijft. Oud voer verliest voedingswaarde en kan klonteren.

Krijg je midden in de winter een warme week, ga dan niet meteen weer voeren. Wacht tot het water drie dagen achter elkaar boven 5 graden staat, en begin dan met hooguit 0,3 procent zinkend wintervoer als je filter het toelaat. Pas vanaf 8 graden stap je over op Wheatgerm.

Waar let je nog meer op aan het einde van het seizoen?

Verwijder afgevallen bladeren en plantenresten voor de winter, bijvoorbeeld met een plat bodemschepnet voor bladval en slib, want rottend organisch materiaal verbruikt zuurstof en belast je water. Een net over de vijver in de herfst scheelt veel werk.

Een beluchtingsset met pompje en luchtsteen volstaat daarvoor in een kleine vijver. Controleer ook of je beluchting blijft draaien en houd in de winter een deel van het oppervlak ijsvrij. Zo blijft de gasuitwisseling op gang, ook wanneer je niet meer voert. Snoei waterplanten terug zodat afstervend blad het water niet onnodig belast.

Samenvatting: stoppen met voeren in het najaar

• Tussen 5 en 8 graden: hooguit 0,3 procent zinkend wintervoer, alleen als je filter het toelaat.
• Onder 5 graden watertemperatuur, drie dagen achter elkaar: helemaal stoppen met voeren.
• Vanaf 15 graden: minder geven en overschakelen op Wheatgerm-voer.
• Tussen 8 en 12 graden: hooguit twee tot drie keer per week een kleine portie.
• Meet de watertemperatuur op de diepte waar je vissen hangen, niet de luchttemperatuur.
• Jonge koi onder 250 gram en zieke vis wijken af van dit schema.
• Verwijder bladeren en plantenresten voor de winter.
• Houd beluchting draaiende en een deel van het oppervlak ijsvrij.
• Weer beginnen in het voorjaar: vanaf 5 graden hooguit 0,3 procent zinkend wintervoer, vanaf 8 graden Wheatgerm.

Veelgestelde vragen

Wat als het in oktober nog warm is? Dan voer je gewoon door op basis van de gemeten watertemperatuur. Het is het water dat telt, niet de kalenderdatum. Boven 15 graden geef je standaardvoer, daaronder stap je over op Wheatgerm-voer.

Mijn vissen bedelen nog om voer, mag ik toegeven? Onder 5 graden niet, en tussen 5 en 8 graden blijft het bij hooguit 0,3 procent zinkend wintervoer. Bedelgedrag is een gewoonte, geen teken van honger. Je vissen teren in de winter veilig op hun reserves uit het najaar. Karper komt een winter van ruim 200 dagen zonder voer door met een daling van de conditiefactor van ongeveer 6 procent.

Hoe lang duurt de stopperiode meestal? Dat hangt af van de winter en van de diepte van je vijver. Je hervat zodra het water drie dagen achter elkaar boven 5 graden staat, met een kleine portie zinkend wintervoer.

Wil je je vissen goed de winter in helpen met het juiste najaarsvoer? Kijk bij ons koi visvoer of houd je temperatuur scherp in de gaten met een set uit water testen en meten. Vragen over jouw situatie? Stuur Vijvercentrum een bericht via WhatsApp, we helpen je graag verder.

Bij welke vraag hoort welke pagina

Dit artikel behandelt een moment: de laatste voerbeurt van het seizoen. Voor de aangrenzende vragen verwijzen wij door, zodat je niet drie van onze artikelen naast elkaar hoeft te leggen.

• Lees over de stap daarvoor, van zomervoer naar wintervoer.
• Lees over wat er daarna in de winter gebeurt.
• Lees over het schema waarin dit moment past.
• Het volledige assortiment staat in de koivoer-keuzehulp met temperatuurvenster per lijn.

Foto: W.carter, CC BY-SA 4.0, via Wikimedia Commons.