Vijver schoonmaken met kikkers: het venster liep tot half oktober, nu alleen nog voorzichtig
Een vijver met kikkers en salamanders maak je schoon tussen september en half oktober. Vroege Vogels (BNNVARA) schrijft het zo, in een stuk met RAVON: "Vanaf september tot half oktober is het verstandig om je tuinvijver schoon te maken". De jonge dieren hebben de vijver dan verlaten en er ligt nog niets in winterrust. Het is nu november en dat venster is dicht. Bruine kikkers, meerkikkers en watersalamanders overwinteren onder water, weggekropen in de bodem, precies in de laag die je bij een schoonmaak wilt weghalen.
Niet gelukt in het najaar? Dan mag het volgens RAVON nog, voorzichtig, tijdens een vorstvrije periode. Wat je eruit haalt leg je eerst een tijd naast de vijver, zodat dieren terug kunnen kruipen. En de andere vraag waarmee mensen bij ons terechtkomen, hoe diep een vijver voor kikkers moet zijn: RAVON noemt een dieper deel van 80 tot 120 cm waar dieren vorstvrij overwinteren, met een ondiep deel dat snel opwarmt voor de eieren.
Vaker vijveradvies van ons zien in Google?
Stel Vijvercentrum in als voorkeursbron. Google markeert onze artikelen dan in de zoekresultaten en in AI-antwoorden wanneer jij iets over vijvers of koi zoekt. Je kunt het altijd weer uitzetten.
Wie ligt er nu in je vijver?
Dat verschilt per soort. Volgens Vroege Vogels en RAVON overwinteren bruine kikkers, meerkikkers en watersalamanders onder water, in de bodem. Padden en de meeste andere soorten zoeken een vorstvrije plek op het land. Een stapel hout of stenen naast de vijver is voor die tweede groep een winterverblijf; RAVON noemt zulke rommelhoekjes als onderdeel van een amfibievriendelijke vijver.
Amfibieën ademen in de winter via de huid. Dat je in november geen kikker meer ziet, zegt dus niets over wat er op de bodem ligt.
Schoonmaken: wat mag wanneer
| Periode | Wat de bron zegt | Wat je doet |
|---|---|---|
| September tot half oktober | Jonge dieren zijn weg, er is nog geen winterrust. Sliblagen met afgestorven planten haal je het best in het najaar weg, om zuurstofgebrek onder het ijs te voorkomen. | De grote beurt: slib en afgestorven planten eruit. |
| Daarna, zolang het niet vriest | Is het in het najaar niet gelukt, doe het dan voorzichtig tijdens een vorstvrije periode. | Blad en afgestorven plantdelen eruit, in kleine happen, en elke schep nakijken. |
| Bij ijs | Hak nooit een wak in dik ijs; houd een klein wak open. | Het wak openhouden en dode dieren eruit halen; verder niets. |
Wat "voorzichtig" inhoudt, legt de bron niet uit. Wij lezen het zo: werk met een schepnet of met de hand in plaats van alles in een keer leeg te trekken, en neem de tijd om te kijken wat er in elke schep zit. Over de vijverstofzuiger zegt de bron niets, dus dat doen wij ook niet.
Voor wat je eruit haalt is Vroege Vogels wel concreet. Gooi plantmateriaal niet meteen in de groenbak, maar leg het eerst een tijd naast de vijver. Libellenlarven en salamanders kruipen dan terug naar het water. Late larven, vooral van de groene kikker, zet je tijdelijk in een emmer en daarna weer terug.
Hoe diep moet een vijver zijn voor kikkers?
RAVON noemt voor een amfibievriendelijke vijver een dieper deel van 80 tot 120 cm, waar dieren vorstvrij kunnen overwinteren. Er hoort ook een ondiep deel bij dat snel opwarmt; daar komen de eieren. Minstens een oever loopt zacht glooiend af, of er ligt een kikkertrap, zodat dieren eruit kunnen. Chemische bestrijdingsmiddelen horen er volgens RAVON niet in. Welke middelen daar precies onder vallen staat er niet bij; in een vijver die je voor amfibieën inricht zouden wij ook algenmiddelen laten staan.
In ons eigen artikel over een natuurvijver aanleggen voor kikkers en libellen staat een diepste punt van 60 tot 80 cm. RAVON zit daar met 80 tot 120 cm boven. De twee raken elkaar bij 80 cm, en dat getal houden wij aan als ondergrens voor wie nog moet graven.
IJs: het gaat om zuurstof en gas
De dieren sterven in de winter volgens RAVON niet door de kou. Ze sterven door zuurstofgebrek en rottingsgas onder een ijslaag die lang dicht blijft. Daarom haal je slib en dode planten in het najaar weg, en daarom houd je bij vorst een klein wak open.
Hak dat wak nooit in dik ijs. De drukgolven zijn volgens RAVON schadelijk tot dodelijk voor vissen en amfibieën. Wat de bron wel noemt:
- Een pan met kokend water op het ijs zetten. In ons artikel over de vijver bij vorst en sneeuw houden we heet water aan en gieten we niets over het ijs uit.
- Gaten boren met een handboor.
- Een bos riet of bamboe in het wak zetten. De holle stengels zorgen voor gasuitwisseling. Riet uit eigen tuin kost niets.
- Een ijsvrijhouder of een luchtpomp. Beide worden genoemd, zonder voorkeur.
Haal dode dieren uit de vijver als je ze ziet; ook dat staat in het advies.
Wat wij voor dat wak voeren, hebben we op 10 november 2026 geteld: 11 actieve producten met ijsvrij of ijsvrijhouder in de titel. Volgens de productinformatie werken ze op drie manieren. Vijf hebben een verwarmingselement dat een klein gebied rond het apparaat open houdt; bij vier daarvan vonden we het vermogen: 25, 150, 200 en 300 watt. Vier werken met een luchtpomp of ingebouwde beluchter, waarbij luchtbellen het water rond de drijver in beweging houden zodat het daar niet bevriest. Twee zijn drijvers zonder stroom, waaronder een piepschuim drijver van 40 x 40 x 13 cm die het water eronder isoleert. Je vindt ze bij vijververwarming en ijsvrijhouders; losse pompen en luchtstenen staan bij luchtpompen en beluchting. Welk type bij welke vijver past, staat in onze keuzehulp ijsvrijhouder of vijververwarming.
Vissen en kikkers in dezelfde vijver
RAVON adviseert een amfibieënvijver visvrij te houden. De reden: enkele vissen in een kleine vijver eten alle eitjes en larven op. Heb je vissen, dan komen kikkers en padden nog steeds langs, maar van het broed blijft weinig over. Wie op "eten goudvissen kikkervisjes" zoekt, heeft hier het antwoord, al noemt RAVON geen vissoort bij naam.
Het advies over schoonmaken en ijs geldt net zo goed voor een vijver met vissen. RAVON noemt bij het hakken van een wak vissen en amfibieën in een adem.
Over muggenlarven hebben we een apart artikel: muggenlarven in de vijver voorkomen. Twijfel je of jouw oever vlak genoeg is voor dieren om eruit te komen, stuur ons een foto via WhatsApp.
Bronnen
- Vroege Vogels (BNNVARA), De tuinvijver-opschoontelling (2015)
- Vroege Vogels (BNNVARA), Hoe help je overwinterende amfibieën in je tuin (3 december 2025, bron RAVON)
- Vroege Vogels (BNNVARA), Tip: ijsvrij voor amfibieën (2011, met dank aan RAVON)
- Vroege Vogels (BNNVARA), Amfibievriendelijke vijver (2008, Richard Struijk, RAVON)
- Vroege Vogels (BNNVARA), Opgeblazen kikkers (2011, Kris Joosten, RAVON)